Błogosławiony (בָּרוּךְ bārûḵ)

Błogosławiony, który pokłada ufność w Panu, i Pan jest jego nadzieją. (Jr 17,7)

Błogosławiony (בָּרוּךְ bārûḵ) – w języku hebrajskim jest to imiesłów bierny, pochodzący od rdzenia brk, który znaczy błogosławić, sławić, wychwalać. Stąd też rzeczownik בְּרָכָה berāḵā błogosławieństwo. Błogosławiony (bārûḵ) jest przeciwieństwem słowa אָרוּר ʼārûr, które znaczy przeklęty.

Obydwa te terminy występują w dzisiejszym pierwszym czytaniu z Jr 17. Według Jeremiasza powodem, dla którego ktoś jest przeklęty lub błogosławiony jest to, w czym pokłada on swoją nadzieję: przeklętym jest ten, kto pokłada nadzieję w tym, co ludzkie, błogosławionym zaś ten, kto pokłada nadzieję w YHWH. Obrazy, jakimi posługuje się prorok, są bardzo wymowne: to, co ludzkie, jest jak dziki krzew, nieurodzaj, wyschła pustynia. Kto ma nadzieję w YHWH: jest on jak drzewo posadzone nad strumieniem, ma stały dostęp do życiodajnej wody. Ten, nie tylko zawsze tryska życiem, ale doczeka się owoców nawet w czas posuchy i niesprzyjających okoliczności, bo czerpie z Boga, który jest źródłem życia.

Cytowany w Liturgii Psalm 1 należy do tradycji mądrościowej i zaczyna się od słów: „Błogosławiony człowiek…”.  On również odwołuje się do symboliki „drzewa zasadzonego nad wodą”, zapraszając czytelnika do umiejętnego dokonywania wyborów, rozeznawania dróg, gdyż nie wszystkie drogi prowadzą do „źródła”, jakimi jest Słowo Boże. Ono zawsze przynosi owoc (por. Iz 55,10-11).

Należy jednak zauważyć, że kiedy czytamy te teksty w tłumaczeniu na język polski, słowo „błogosławiony” w obydwu przypadkach brzmi tak samo. W języku hebrajskim natomiast są to dwa różne słowa. U Jeremiasza, jak widzieliśmy powyżej, występuje termin בָּרוּךְ bārûḵ, zaś w Psalmie autor używa słowa  אַשְֽׁרֵי ʼaše. Jest to rzeczownik, który pochodzi od zupełnie innego rdzenia (ʼšrj) i może znaczyć iść prosto, prowadzić albo nazywać szczęśliwym.

Bez wchodzenia w zawiłości języka hebrajskiego, możemy zauważyć, że formuła błogosławieństwa בָּרוּךְ bārûḵ jest bardzo stara w Izraelu, czego nie można powiedzieć o zwrocie  אַשְֽׁרֵי ʼaše, który występuje w tekstach młodszych, najczęściej w Psalmach. Stąd uczeni łączą ten zwrot z liturgią czasu drugiej świątyni, uważając go za aklamację liturgiczną, wyrażającą poszukiwanie szczęścia przez wierzącego. Greckie tłumaczenie hebrajskiego ʼaše to μακάριος i to właśnie tego słowa używa Jezus w Ewangelii: „Szczęśliwi jesteście, ubodzy, bo wasze jest Królestwo Boże”. Przy czym prawdziwy ubogi w Biblii to ten, kto całą nadzieję złożył w YHWH.

Komentarz